Yaşlılara Destekte Denge Uyarısı

Yaşlılık yalnızca fiziksel değişim değil

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, 1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü kapsamında yaşlı bireylerin psikolojik iyi oluşuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Yaşlanmanın yalnızca fiziksel değişimlerin yaşandığı bir dönem olmadığını belirten Tunçel, bu sürecin kişinin yaşamını, rollerini, ilişkilerini ve kendilik algısını yeniden değerlendirdiği önemli bir yaşam evresi olduğunu ifade etti.

Emeklilik, eş veya arkadaş kaybı, çocukların evden ayrılması ve fiziksel kapasitedeki değişimlerin kişinin psikolojik dünyasını etkileyebileceğini belirten Tunçel, bu dönemde yalnızlık, üzüntü, kaygı, değersizlik ve çaresizlik duygularının ortaya çıkabileceğini söyledi.

Bununla birlikte yaşlılığın yalnızca sorunlarla tanımlanmaması gerektiğini vurgulayan Tunçel, bireylerin yaşam deneyimlerinden yararlanarak daha fazla kabullenme, duygusal olgunluk ve yaşamına anlam verme becerisi geliştirebileceğini kaydetti.

Her işi onun yerine yapmak doğru değil

Ailelerin iyi niyetle sergilediği aşırı korumacı davranışların zamanla farklı sonuçlar doğurabileceğine dikkat çeken Tunçel, yaşlı bireyin yapabildiği işleri sürekli olarak onun yerine yapmanın “Ben artık hiçbir şeyi yapamıyorum” düşüncesini güçlendirebileceğini söyledi.

Bağımsızlık duygusunun psikolojik iyi oluşun önemli unsurlarından biri olduğunu belirten Tunçel, ihtiyaç duyulan alanlarda destek olunması ancak bireyin kendi başına yapabildiği işlerin mümkün olduğunca kendisine bırakılması gerektiğini ifade etti.

Tunçel, “Ben yapayım” yerine “İstersen birlikte yapabiliriz” yaklaşımının hem desteği hem de kişinin yeterlilik duygusunu koruyabileceğini belirtti.

Karar verme hakkı korunmalı

Yaşın ilerlemesinin kişinin kendi hayatıyla ilgili karar verme hakkını ortadan kaldırmadığını vurgulayan Tunçel, yaşlı bireylerin mümkün olduğunca karar süreçlerine dahil edilmesi gerektiğini söyledi.

Sürekli olarak kişinin yerine karar verilmesinin değersizlik, kırgınlık, öfke, geri çekilme ve çaresizlik duygularını artırabileceğini belirten Tunçel, temel yaklaşımın “onun için karar vermek” değil, “onunla birlikte karar vermek” olması gerektiğini ifade etti.

Tunçel, bilişsel kapasitenin bazı kararları vermeyi etkilediği özel durumlarda profesyonel değerlendirme gerekebileceğini, ancak yaş almanın tek başına karar verme hakkını ortadan kaldırmadığını kaydetti.

Sosyal yaşamdan kopmamaları önemli

Yaşlı bireylerin sosyal yaşamlarını sürdürmelerinin psikolojik iyi oluş açısından önem taşıdığını belirten Tunçel, sosyal temasın azalmasının üzüntü, kaygı, içe kapanma ve yaşamdan alınan keyfin azalmasıyla ilişkili olabileceğini söyledi.

Ailelerin desteğinin yalnızca fiziksel ihtiyaçların karşılanmasıyla sınırlı kalmaması gerektiğini ifade eden Tunçel; birlikte yemek yemek, sohbet etmek, yürüyüşe çıkmak, arkadaşlarla görüşmeyi kolaylaştırmak ve ilgi duyulan etkinliklere katılımı desteklemek gibi aktivitelerin önemli olduğunu aktardı.

“Kendi hayatını bağımsız sürdürebilmesi için yanında olmak”

Ailelerin öncelikle yaşlı bireyin ihtiyacını varsaymak yerine doğrudan sorması gerektiğini belirten Tunçel, “Neye ihtiyacın var?”, “Bunu kendin yapmak ister misin?” ve “İstersen nasıl destek olabilirim?” gibi ifadelerin daha sağlıklı bir iletişim kurulmasına yardımcı olacağını söyledi.

Çocuklaştıran, küçümseyen veya aşırı korumacı bir iletişimden kaçınılması gerektiğini vurgulayan Tunçel, yaşlı bireylerle yetişkin bir bireyle konuşur gibi doğal ve saygılı bir dil kullanılması gerektiğini belirtti.

Tunçel, yaşlılığın bireyin değerinin ve söz hakkının azaldığı bir dönem olmadığını belirterek, temel yaklaşımın kişinin yerine hayatı yaşamak değil, kendi hayatını mümkün olduğunca bağımsız şekilde sürdürebilmesi için yanında olmak olduğunu ifade etti.